Thế hệ dấn thân yêu đời

Tôi chưa bao giờ viết thứ gì tử tế vì tôi chẳng có thẩm quyền để viết tử tế về một cái gì cả. Viết ngoài thẩm quyền cho phép, tức là ngoài phạm vi bao phủ trước nay của mình mà chưa có trong tay một mái chèo và thuyền bè đủ mạnh, dễ khiến người ta bị hẫng, bị trượt-nhiều khi không ý thức được-, để rồi phiêu vào một thế giới bồng bềnh hư khói do mình tự tạo, mà nếu không có đủ dũng khí và bản năng lý trí, có khi ở tịt trong đó luôn không thoát ra được.

Nhã Thuyên có nhiều bài tôi thích nhưng tôi không thích bài mới của chị. Ngay từ đoạn đầu tiên đã thấy cảm giác chới với. Những từ ngữ mạnh mẽ bao giờ cũng là con dao hai lưỡi, như đồ long đao hay ỷ thiên kiếm, sử không khéo có khi rớt vào ngón chân cái lúc nào không hay. Những "yêu nước", "kích động", "cách mạng", "cổ vũ"... không phải là lựa chọn thông minh để mở đầu một bài luận bút. Mào đầu phải điềm, chứ mới dzô mà hăng hái quá người ta biết hết con người mình. Và nói như Gỗ Mun, ấn tượng đầu tiên rất quan trọng, ấn tượng không tốt thì dù anh có là nô-ben các kiểu tôi cũng mặc.

Điều dễ nhận ra là người viết có tham vọng thâu tóm quá nhiều. Ở đoạn đầu tiên tác giả có lẽ vừa cắn xong nên hơi phiêu, càng về sau mới càng điềm lại và vào guồng ổn hơn. Đùa chứ, tôi mà là biên tập chắc gạch hết ít nhất bốn đoạn đầu tiên. [Tôi vẫn nghĩ trang mạng biên tập tốt nhất là Talawas, các trang sau này không sánh được vì hình như họ chẳng biên tập gì cả, thực hiện triệt để tôn chỉ: một nền văn-học-không-biên-tập.]

Một vấn đề nữa là các dẫn chứng được phân loại và sắp xếp hơi luộm thuộm, hình như chỉ để gom vào cho bằng được. Nhắc đến Mùa biển động mà chỉ dành để nói có một câu trong khi tiểu thuyết này dài hơn nghìn trang là không ổn. Chỉ cung cấp thông tin mà không nhận xét hay phân tích thì cũng không ổn. Nội công thâm hậu nhất trong trường phái phát-biểu-cảm-nghĩ chắc là bác Chí Hoan, viết cả một bài phê bình dài không hề viện dẫn tác giả nào khác hay cái gì bên ngoài tác phẩm, tuy là đọc bác ấy không hiểu gì lắm.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất trong bài này nằm ở ý tưởng xuyên suốt: văn học dấn thân. Dấn thân của Sartre là dấn thân vào thời cuộc, còn dấn thân hôm nay-dùng từ của tác giả-là dấn thân tách khỏi thời cuộc để tự khẳng định mình. Buồn nôn từng là cuốn sách gối đầu giường của cả một thế hệ không những của Phớp mà cả VN. Văn học dấn-thân-tự-phong hôm nay thiếu người đọc không phải vì người ta không tìm đọc được mà vì đọc nhưng không đọng lại gì nhiều. Nó không quằn quại thiêu đốt cũng không lay động dạt dào đủ để tôi cầm bút lên chép lại như một thời với những Rimbaud, Baudelaire, Apollinaire dù họ không tự phong cho mình cái gì cả.

Một lý do khác: nhiều lượng mà chất không có gì mới sẽ đến lúc khiến người đọc bội thực. Có những bạn cuối 8x đầu 9x ngày nào cũng phải có mấy bài đăng trên Tiền vệ hay Văn chương việt mới ăn ngon ngủ yên. Đấy cũng là một đặc điểm của văn học mạng: cả người viết, người làm trang và biên tập, họ không biết khổ thân người đọc. Cuối cùng tôi chọn giải pháp không vào các trang ấy nữa. Rốt cuộc chỉ còn lại một câu lạc bộ đọc cho nhau nghe.

Đừng làm biến dạng văn chương và khoác cho nó lớp vỏ "dấn thân" hay thời thượng nào đó rồi đem ông bụt này ông bụt nọ ra biện hộ. Tôi chỉ cần tác phẩm của anh chạm được đến tôi, rồi tôi sẽ đưa anh vào danh sách: những-người-tôi-thích-đọc.