Trở Lại Cuộc Chiến Thành Troy [P.2]

Phần 1

Homer, cũng như Shakespeare, sẽ luôn luôn là đề tài đương đại, nhưng liệu họ có là người đồng xứ với chúng ta [những người Úc]? Nhà thơ Peter Porter đã có lúc gắn nước Úc với Hy Lạp cổ đại trong một bài thơ nói lên suy nghĩ của ông khi đọc trường ca Hy Lạp Works and Days của Hesiod – vừa là sách hướng nông vừa là sách vỡ lòng của việc chế tác thơ – mà ông mua được ở một hội làng ở nước Anh. Cuốn sách cổ, dịch bởi George Chapman, với phần kể về Homer giới thiệu Keats đến “vương quốc vàng ròng”, khiến Porter cho rằng “dân Úc cũng như dân Boeotia [quê mùa, lạc hậu]”, tuýp nông dân nhàm chán, cứng đầu. Sự so sánh đó thật ra là một sự sỉ nhục đầy thực dân tính: những thị dân Athens khinh miệt những địa phận khác, coi Boeotia như vùng quê mùa thất học, vì vậy câu của Porter [một nhà thơ Anh gốc Úc] cho ta hiểu theo cách mà người Anh từng một thời đỏng đảnh tỏ ra khó chịu với người Úc. Còn Norman Lindsay lại muốn nhìn người Úc như những người Hy Lạp, những tín đồ pagan giáo [giáo phái tiền Thiên Chúa ở châu Âu] phóng đãng hạnh phúc, nhưng sẽ chính xác hơn và hợp thời điểm hơn nếu nói chúng ta [những người Úc] là những công dân thành Troy, những nạn nhân bị cào bằng của một cuộc chinh phạt, không phải về quân sự, mà là văn hóa.

Ê kíp diễn viên trong bộ phim của Petersen đã minh chứng cho điều đó. Achilles là người Mỹ, và Hector là người Úc. Một mặt, Brad Pitt, với những pha đánh cuồng nhiệt, với cơn giận dữ như điên dại và thân thể cuồn cuộn cơ bắp, thể hiện sức mạnh một cách cuồng bạo nhất, tự mãn nhất; mặt khác, một sự kết hợp không cân xứng, là một Eric Bana [vào vai Hector] với giọng nói mềm mỏng, đôi mắt thiếu sát khí, đăm chiêu muốn thua cuộc. Tưởng tượng việc hai diễn viên hoán đổi vai của nhau giống như dựng ra một viễn cảnh mà Canberra ra lệnh cho Washington, DC, và John Howard, trên cỗ xe chiến mã quá tải, hô hào phát lệnh chiến đấu trong lúc giẫm đạp lên George W Bush.

Ransom quá phảng phất để có thể đánh vào những sự tương hệ đó. Những truyện trước đây của Malouf trải dài từ bắc xuống nam bán cầu, được nới căng ra để kết nối những cực đối lập. Fly Away Peter và The Great World nói về sự mất phương hướng của những người Úc bị buộc chiến đấu trong một cuốc chiến của châu Âu; một truyện trong tập Antipodes miêu tả cuộc hành trình theo hướng ngược lại, khi một nghệ sĩ soprano đến châu Âu xây dựng được tiếng tăm trước khi về giải nghệ ở ngoại ô ở nước Úc không biết đến opera. Cuốn tiểu thuyết mới không cần phải biện minh về tư cách thành viên của nước Úc trong một thế giới rộng lớn, xa xôi, nhưng tôi có thể nhận ra một sự ám chỉ khả hữu duy nhất về căn tính của dân tộc. Tìm hiểu đội quân của mình, Achilles cảm thấy gắn bó với những người lính mà mình dẫn dắt, cũng là những nông dân như anh nói bằng một thứ phương ngữ khắc khổ “đầy tính sỉ nhục nhưng cũng chứa đựng trong đó tình thương”. Liệu người ta có phải lồng tiếng cho Brad Pitt cho đúng với chất giọng địa phương gần gũi chế nhạo của Eric Bana? Ransom là một suy tư triết lý về vũ trụ định mệnh của Homer, chứ không phải là một ám chỉ chính trị. Cảnh Priam nhún nhường van nài Achilles gợi cảm hứng cho Malouf như một phát hiện về đạo đức, một ý nghĩ mà trước đó chưa một ai cho phép mình được nghĩ.

Trong bộ phim của Petersen, khi Peter O’Toole, tức Priam, lẻn vào lều của Brad Pitt khóc lóc, cầu xin bằng giọng run rẩy, việc trao đổi của ông vơ1i Achilles trở nên dễ dàng hơn. O’Toole nói, kẻ thù cũng cần phải “tôn trọng” lẫn nhau: nghe có vẻ thông dụng trong kỉ nguyên politically correct của chúng ta, được gào lên trong một bài hát hùng hồn của nữ danh ca Aretha Franklin. Pitt ban đầu hơi cáu thể hiện sự do dự, nhưng rồi tự động mủi lòng. Malouf viết về phần này cân nhắc hơn và sâu sắc hơn. Ông nhìn ra ý định của Priam – nói cho vợ mình là Hecuba biết và gây xôn xao trong các cận thần – như một hành động bột phát, một phép thử khinh suất nhưng gây cuốn hút nhằm tạo ra “một suy nghĩ mở” trong xã hội đóng và bị kết tội của một epic. Sự mở này là sự mở ống kính hướng từ thế giới cổ đại đến hiện đại, từ một trái đất mà loài người sống và chết dưới dưới sự chỉ định sáng nắng chiều mưa của các vị thần Olympia đến một địa hạt đạo đức mới, tự do hơn nhưng cũng rủi ro hơn, nơi mọi thứ đều không chắc chắn và không ai đoán trước được số phận.

Priam đã hoàn toàn chống lại ý niệm rằng cuộc đời chúng ta được viết trước bởi chúa trời. Theo Malouf, Priam đã chống lại quyền lực tiền định của thần thoại, vốn làm cuộc sống của con người chỉ đơn thuần là sự tóm lược của những sự kiện trước đó, biến mọi đứa con trai mẫu hệ thành Oedipus và mọi đứa con gái gắn bó với cha thành Electra. Chính Malouf đã gỡ bỏ câu thần chú bị đục khoét ấy khi ông diễn dịch thi phẩm của Homer; bằng cách đó, ông tạo ra Ovid, người mà ông gọi là “nhà thơ của ‘sự đổi thay’”, qua một hóa thân đạo đức xiên vẹo trong An Imaginary Life.

Hecuba đã cảnh báo với Priam về việc xúc phạm thần linh nếu như ông muốn xét lại tất cả: “Tưởng tượng nó sẽ dẫn đến điều gì, điều gì sẽ được phép đây. Ngẫu nhiên, bạo lực. Hãy tưởng tượng về sự hoang mang mà nó sẽ gieo rắc.” Bà ta dẫn ra cả Dostoevsky, văn hào đã chỉ ra trong The Brothers Karamazov rằng nếu Chúa không tồn tại – hoặc nếu chúa trời bị tước đi quyền năng phán xét như là trong Ransom – thì mọi thứ đều được phép. Walter Benjamin cũng ủng hộ lời cảnh báo ấy trong một tiểu luận gián tiếp đánh giá sự tước đoạt nền văn hóa Hy Lạp bởi Đức quốc xã, với những lý do không chính đáng nhằm tạo sự tôn thờ về quyền tự trị của loài người, về một quân đội bài bản, mạnh mẽ, sẵn sàng chiến đấu. Benjamin lưu ý một sự khác biệt đã được nhắc đến trong bộ phim của Leni Riefenstahl về Olympic Berlin năm 1936 [theo lời mời của Hitler]. Ông cho rằng trong những thi phẩm của Homer, con người vẫn dưới quyền quản thúc của chúa trời, bắt loài người phục tùng bằng cách chơi hú họa với họ; đến những năm 1930, loài người trở thành chúa của chính họ, từ chối công nhận bất kì quyền lực nào cao hơn. Nhìn xa hơn là sự ngầm hiểu về sự kiện 11 tháng Chín. Khi hai tòa tháp sụp đổ, God [hay chính con người] đã tự hành quyết mình, điều mà Jean Baudrillard đã từng báo trước.

(còn típ)