Bảo tàng ngây thơ (Giáp Văn Chung dịch, NXB Văn Học), mở đầu bằng một hình ảnh đầy tính điện ảnh, một cảnh hồi tưởng được tác giả đặt tên là “khoảnh khắc hạnh phúc nhất của đời tôi”. Nhân vật chính Kemal và người tình Füsun yêu nhau trong một căn phòng ám bụi với mớ đồ đạc cũ, ngoài kia là bầu trời rực rỡ của mùa xuân Istanbul, họ tách mình vào một “thế giới được giải thoát khỏi các quy luật của trọng lực và thời gian”. Và trong một khoảnh khắc, Kemal khẽ cắn lên vành tai cô gái, làm “chiếc khuyên tai bật ra bay lên cao trong một giây, rồi từ từ rơi xuống”. Đó phải chăng là dấu hiệu chậm rãi của sự giải thoát, hay là tính chông chênh của nỗi sợ mất đi hạnh phúc? Những cảm xúc đầy tương phản, giữa niềm sung sướng được đi đến tận cùng và xung đột lẩn khuất đến từ các mảnh ghép của ký ức, của kỷ niệm, ấy là phong vị xuyên suốt cuốn tiểu thuyết của Orhan Pamuk.
Tất cả khắc khổ Kemal tự gây ra đều do tính trù trừ. Tính trù trừ đến từ ý muốn tròn trịa và chu toàn trong cách anh ứng xử với tình yêu và cảm xúc. Mấu chốt của vấn đề nằm ở chỗ Kemal luôn ứng xử như chưa hề có chuyện gì bất bình thường xảy ra với mình. Không phải vì như hầu hết đàn ông Thổ anh cảm thấy mình luôn đúng, mà vì anh không biết rõ điều gì đang xảy ra với mình. Sau mối tình với Füsun đổ vỡ, anh đến nhà cô ăn tối 1.593 lần trong vòng mười năm, và anh tin mình đã trải qua ngần ấy buổi tối hạnh phúc. Ngay cả chuyện Kemal và vợ chưa cưới Sibel yêu nhau hằng tối trên chiếc đi văng bọc da trong văn phòng mà ai trong công ty cũng biết, anh vẫn thản nhiên nói dối với Füsun rằng họ chưa hề làm gì, vì anh tin rằng mối quan hệ chân thành loại trừ mọi sự dối trá. Đối với anh, sự thản nhiên đã trở thành nguyên tắc.
Sự thản nhiên gia tăng đến độ Kemal không cần chuẩn bị cho những biến đổi bất thường xung quanh anh. Thổ Nhĩ Kỳ giằng co giữa những cuộc đảo chính quân sự. Đó không còn là thời mà cả nước Thổ chỉ có một kênh truyền hình và bất cứ ai du học ở Pháp như Sibel cũng được gọi là sinh viên trường Sorbonne. Không khí dồn nén bí bách càng chật vật hơn trong mối tương phản giữa tính truyền thống và hiện đại, giữa phương Đông và phương Tây, giữa ngây thơ và hủ hóa. Thậm chí ở Istanbul, người ta phải có nét gì đó hao hao châu Âu để được xứng đáng với nhau. Nhưng xuyên suốt khung cảnh đó, suốt cuộc thất tình kéo dài hàng chục năm, Kemal vẫn chỉ đi trên chiếc Chevrolet đời 1956 của cha do bác Çetin Efendi lái.
Füsun vốn là anh em họ hàng xa với Kemal, cả hai từng gặp nhau ngày cô còn bé. Sáu năm sau, chỉ một tháng trước ngày đính hôn với Sibel, anh gặp lại Füsun, giờ đã trở thành cô gái xinh đẹp, bạo dạn, và anh không thể cưỡng lại cảm xúc đổ ập tới mình. Kemal vẫn quyết định sẽ cưới Sibel và tin vào một cuộc sống gia đình viên mãn, vì biết Sibel sẽ cân bằng tính mơ mộng, lông bông của anh. Vào ngày anh đính hôn, Füsun vẫn đến dự và cả hai nhảy với nhau. Vào hôm đó cô biết Kemal đã nói dối cô về chuyện chiếc ghế đi văng trong văn phòng.
Như mọi cuốn tiểu thuyết về tình yêu, những người ngây thơ thường chịu cảnh thất tình, chỉ có điều chuyện thất tình của Kemal kéo dài hơn 400 trang sách. Ý tưởng lập nên một bảo tàng từ những kỷ vật cũ liên quan đến Füsun cũng phát sinh từ đó, khi anh chao đảo giữa thực tế và hồi tưởng, giữa nỗi đau và sự mất mát không thể xóa nhòa. Trong mười lăm năm, anh đi xem 1.743 bảo tàng (nhân vật bình luận về các bảo tàng từ chương 81 - “Bảo tàng ngây thơ” đến chương 83 - “Hạnh phúc”). Nếu như trước kia anh biết mình chỉ có thể gặp lại Füsun nếu trải qua tận cùng đau đớn, thì giờ đây anh tìm thấy niềm an ủi từ những đồ vật.
Không phải ngẫu nhiên mà chiếc khuyên tai của Füsun rơi ra rồi biến mất. Sự trớ trêu và tương phản đầy ắp trong mối tình của Kemal và Füsun, đến cả trong những lời đối đáp. Cũng không ngẫu nhiên mà tất thảy hạnh phúc và đau đớn lớn lao của Kemal đều xuất phát từ một khoảnh khắc đó. Thản nhiên đến độ không nhận biết cả nỗi đau đớn. Điều đó không phải điều kiện cần, nhưng là đủ để người ta tìm thấy hạnh phúc tận cùng trong một một căn phòng ám bụi với mớ đồ đạc cũ, nằm ngoài sự chuyển dịch của đời người.
No comments:
Post a Comment