Trò chơi đón đầu

Mở đầu và kết thúc chỉ là hai cách nói không rõ ràng cho lắm, đôi khi lấp liếm, về cảm giác mà một điều mang lại. Điều đó có thể là ký ức, mối tình, hay một bước sảy chân đầy đau đớn. Chúng là hai mối dây, là hai điểm đối trọng trong cùng một ấn tượng. Chẳng hạn, ta có thể gói gọn cuốn tiểu thuyết mang hơi hướm triết học Essays in Love (Đoản luận về tình yêu) của Alain de Botton bằng câu như sau: một mối tình mở ra từ đôi giày cao gót chỉ có thể kết thúc bằng việc một chiếc phá vỡ cửa kính phóng thẳng lên vệ hè trong mối căng thẳng mang màu sắc mê lộ.

Đến độ có lần anh sực nghĩ: “Làm như tôi là một con chó"

Những mở đầu bất an thường báo hiệu rằng cái kết là một bờ vực chông chênh. Phim Like Someone in Love (2012) của đạo diễn Abbas Kiarostami khép lại bằng sự im lặng tuyệt đối, theo sau một tiếng động thót tim. Và khúc dạo đầu của nó cũng bất ngờ không kém. Máy quay lia về đám đông trong quán rượu và nằm im tại đó, trong khi Akiko - nhân vật chính - đối thoại bên ngoài khung hình. Người xem nghe thấy tiếng cô nhưng không thể nhìn thấy cô nói. Nhân vật trở nên mơ hồ và người ta không thể suy luận hành động sau đó dựa vào trạng thái tinh thần của cô hiện tại. Duy chỉ có một điều chắc chắn, qua mẩu đối thoại, là cô sắp sửa đi làm gái điếm.

Với tiểu thuyết Nghe mùi kết thúc (Nghiêm Quỳnh Trang dịch, Nhã Nam & NXB Văn Học), nhà văn Julian Barnes cũng mở đầu bằng cách mơ hồ tương tự, đẩy người kể chuyện lui về hậu cảnh trong thoáng chốc. Đó là cách "mớm lời" khôn ngoan để anh chàng Tony Webster đón đầu câu hỏi mà thế nào người đọc cũng sẽ đặt ra: người ta, nhất là đàn ông, đối diện ra sao với một thất bại đã được đoán trước của đời mình? Họ sẽ lờ đi và dùng sự mơ hồ của ký ức như cái cớ để kể lại câu chuyện, hay là họ sẽ chấp nhận và bước về phía trước, để một lần nữa ngoan cố tránh đòn kết liễu của số phận? Khả năng lớn là họ sẽ mặc tâm đứng giữa trong trò chọn lựa khắc nghiệt ấy. Tony đã làm như vậy. Anh là một nhân vật quả cảm.

Cả cuộc đời Tony - một người “hiếu hoà", ưa sự an toàn và chắc chắn - là một chuỗi những biện minh không ngừng. Ngay từ trang đầu tiên, và suốt cả cuốn tiểu thuyết là lời biện minh cay đắng cho sai lầm mà Tony đã phạm phải. Chính vì anh là kẻ “hiếu hoà", hay nói theo lời Veronica (bạn gái cũ Tony và là ngườimở ra những nút thắt) là anh “hèn", nên anh phải kểđể giải thích rằng mình không phải kẻ nhẫn tâm và tàn độc. Anh đón đầu Veronica trước khi nàng bắt gặp anh nghe nhạc Elvis, The Beatles và The Rolling Stones, chỉ vì anh nghe máy đĩa nhãn Dansette còn nàngnghe máy Black Box và có gu nghe nhạc tốt hơn anh. Anh đón đầu thất bại ê chề khi Veronica cặp kè với người khác bằng bức thư cay nghiệt gửi cho Adrian, người bạn thời trung học, mở đầu cho một bi kịch không ai ngờ tới.

Đón đầu là trò chơi căng thẳng không nguôi. Ở nửa sau của cuộc đời, Tony vẫn vồn vã thăm dò một bí mật Veronica giấu kín về Adrian, bất kể những gì anh nhận được là sự lạnh lùng và xua đuổi. Cô nói với anh bằng những câu: “Nhìn đi", “Ở lại", “Ra", và phần nhiều là sự im lặng, đến độ có lần anh sực nghĩ: “Làm như tôi là một con chó" (tr. 213). Cay nghiệt nhất là về sau, để đón đầu một dự cảm về sai lầm chết người của mình, Tony đã phải đi qua bốn lần im lặng và bốn lằn giảm tốc (tr. 215), nhưng điều anh nhận được chỉ là cái quay lưng của một người, mặc cho, người đó là giọt máu có liên quan đến anh.

Sai lầm của Tony không nằm ở sự nhũn nhặn cầu an. Nó là sự bồng bột tình cờ mà ai cũng có lần mắc phải, hay là bước sảy chân sau rốt, tổng gộp từ một chuỗi thái độ của ta trong quá khứ? Nghe mùi kết thúc để lại một kết cục hoang mang. Chỉ có hai điều chắc chắn. Một là: trong tình yêu, đàn ông thường không dũng cảm bằng phụ nữ. Và hai: không vội được đâu, đừng đùa với những bất an của tuổi trẻ. Đôi khi, nỗi bất an chỉ đơn giản như việc bà Ford, mẹ-vợ-tương-lai-cũ của Tony, làm vỡ một cái lòng đỏ khi rán trứng cho anh. Đó chínhlà "mùi" bất an của một kết cục kinh hãi.