Margaret Thatcher

Chỉ đâu mà buộc ngang trời

Bộ phim The Iron Lady (2011) của nữ đạo diễn Phyllida Lloyd kể về quãng thời gian cuối đời của Margaret Thatcher (Meryl Streep đóng), vị nữ thủ tướng đầu tiên và duy nhất của nước Anh, giữ chức từ năm 1979-1990. Trong phim, bà được mô tả như người phụ nữ lớn tuổi, sống cô độc  trong căn hộ do những người giúp việc và lính gác canh chừng. Mắc bệnh sa sút trí nhớ, các sự kiện của quá khứ và hiện tại đan xen trong tâm trí bà, cùng với những cuộc nói chuyện tưởng tượng với người chồng đã khuất, Dennis Thatcher (Jim Broadbent đóng).

Điện ảnh không nhất thiết phải kể lên sự thực

 
Được dán nhãn biography và tên phim được lấy từ biệt danh "bà đầm thép", nhưng phim không mô tả chi tiết con đường chính trị của Margaret Thatcher, mà thông qua diễn biến chính trị để xoáy sâu vào cuộc sống cá nhân của bà đầm. Dạo diễn Phyllida Lloyd và nhà biên kịch Abi Morgan chủ yếu dựa vào các hồi ký đã xuất bản của bà, những câu nói từ các chính trị gia thập niên 1980 và các bài nói chuyện để từ đó xây dựng hình của nữ nam tước Thatcher như một người phụ nữ bình dân đã vươn tới quyền lực đỉnh cao, để rồi đánh mất nó, sau khi mất sự hỗ trợ từ nội các của mình.


Chính vì xoáy sâu vào đời sống cá nhân thay vì thành tựu chính trị của người phụ nữ đặc biệt này, sau khi phim ra mắt đã gây ra làn sóng tranh cãi và chỉ trích. Rob Wilson, đại biểu đảng Bảo thủ, nói rằng: "tôi không hiểu tại sao các nhà làm phim lại đi quá sâu vào bệnh lý tâm thần của bà, chứng mất trí nhớ, trong khi nữ nam tước Thatcher đóng góp một phần rất quan trọng vào đời sống chính trị của nước Anh và thế giới". Một số người khác chỉ trích diễn xuất của Meryl Streep khi cho rằng bà đóng quá "kịch", quá cường điệu hoá cảm xúc nhân vật.

Song, điện ảnh là điện ảnh. Phim điện ảnh không bao giờ nhập nhằng đứng chung vai với phim tài liệu. Bộ môn nghệ thuật thứ bảy không có nghĩa vụ phải tuân theo từng bước những chi tiết trong lịch sử (mặc dầu lịch sử đôi khi cũng gây tranh cãi) mà quên đi bản năng hư cấu của mình. The Iron Lady chỉ tập trung vào giai đoạn “bà đầm thép" về già, mô tả một người sa sút trí nhớ hồi tưởng về quá khứ của mình. Thủ pháp đó nhằm cho thấy, cuộc đời chính trị của Margaret Thatcher là một lịch sử sóng gió và gây tranh cãi. Người đương thời hay hậu thế không thể đưa ra đánh giá đúng sai về các hành động và quyết định của bà, bởi vì chúng luôn phải dựa vào hoàn cảnh lịch sử nhất định. Điều quan trọng là những quyết định ấy nhất quán với suy nghĩ và tính cách của bà. Đó là thành công của bộ phim trong việc khắc hoạ nhân vật.

Thành công ấy có phần đóng góp không nhỏ của Meryl Streep. Với vai chính trong phim, bà đã  được trao giải Oscar thứ ba trong sự nghiệp, sau vai nữ chính trong Sophie's Choice (1982) và vai phụ trong Kramer vs. Kramer (1979). Chính sự xuất sắc của Meryl Streep đã tạo nên độ "vênh" giữa hình ảnh Margaret Thatcher ở thời thiếu nữ và tuổi trưởng thành. Nếu như khi về già, Thatcher được khắc hoạ là một bà lão kém trí nhớ nhưng vẫn lanh lẹ, hoạt bát thì Thatcher thời thiếu nữ (Alexandra Roach đóng) lại trông quá ngây thơ, ngờ nghệch. 

Qua diễn xuất của Meryl Streep, người xem thấy được “mùa đông” cuộc đời của một bà đầm từng một thời rắn rỏi, hăng say, quyết đoán. Bà cô đơn và run rẩy trong căn hộ trống vắng của mình, bà tưởng tượng ra hình bóng kề bên của người chồng đã mất. Bóng ma của ông quay về quấy nhiễu bà liên tục, đến độ Thatcher phải mở tất cả thiết bị âm thanh trong phòng để không còn nghe thấy tiếng ông nữa, để bà được trở về hiện thực cô quanh đúng nghĩa.

Một trong những cảnh gây xúc động nhất là khi cô con gái Carol đến bên giường Thatcher và giải thích rằng chồng bà đã mất, Mark - con trai bà - hiện đang ở Nam Phi và bà không còn là thủ tướng nữa. Bộ phim đã đứng ở bên ngoài phạm vi dành cho thể loại tiểu sử. The Iron Lady không phải là phim tiểu sử hay phim chính trị, nó chỉ đơn thuần là tác phẩm điện ảnh nói về quyền lực và mất mát, về khía cạnh đời thường của một nhân vật gây ra nhiều tranh cãi trong lịch sử.

Đời bà là một lịch sử sóng gió và gây tranh cãi

 
Mở đầu phim là hình ảnh bà lão Thatcher bước lặng lẽ trong một tiệm tạp hoá để mua sữa, không ai nhận ra bà là cựu thủ tướng của nước Anh. Cảnh phim hư cấu ấy khiến người xem liên tưởng đến hình ảnh cô thiếu nữ Margaret Roberts (nhũ danh của Thatcher) đang bán hàng trong cửa hiệu của cha mình, bị những cô gái khác châm chọc, coi thường vì tính cách rắn rỏi, lập dị. Đó là một phép liên tưởng thú vị và rất nhân văn.

Khi xem xong một bộ phim, những chi tiết trong phim chỉ giống như phù du bụi trần và rồi ta cũng chóng quên. Điện ảnh không nhất thiết phải kể lên sự thực. Điều quan trọng là qua cách kể chuyện và các thủ pháp nghệ thuật, điện ảnh giao tiếp với chúng ta, truyền đạt cho chúng ta, và một cốt truyện khác sẽ trở lại tâm trí ta sống động hơn nhiều so với các sự kiện có thật. Đó mới là thứ cốt yếu ảnh hưởng đến thái độ của chúng ta với cuộc đời.

Gia Vũ