Cuộc thảm sát ở Nice là cú “đánh hậu” vào sự biểu dương quân đội và sức mạnh của nước Pháp. Buổi sáng hôm đó, lễ diễu binh hào hùng đã diễn ra trên đại lộ Champs-Élysées để kỷ niệm ngày Quốc khánh, phô bày cho thế giới thấy tính hiệp nhất, lòng đoàn kết và tính tổ chức cao độ. Pháp cùng với Anh trong khối NATO sở hữu quân đội hùng hậu nhất châu Âu và là những đồng minh chính của Mỹ. Vậy mà vài giờ sau, một kẻ cầm lái chiếc xe tải thùng đông lạnh 19 tấn đã nhạo báng tất cả điều đó, khiến ít nhất 84 người thiệt mạng và 303 người bị thương tại Nice, một trong những thành phố du lịch nổi tiếng nhất thế giới. Người ta vẫn chưa biết liệu tên sát nhân chọn ngày đó để bày tỏ lòng căm thù các giá trị truyền thống của nước Pháp, hiện thân của những gì bọn cuồng tín căm ghét, hay vì đó là thời điểm rất đông người đang tụ họp trên con đường đi bộ Promenade des Anglais. Chỉ biết rằng niềm vui và pháo hoa trong ngày kỷ niệm chiếm ngục Bastille đã trở thành ký ức kinh hoàng, và nước Pháp dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết.
Kẻ thù mang bất cứ khuôn mặt nào
Ngày 16-7, tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đã dẹp tan mối nghi ngờ về động cơ của kẻ thủ ác Mohamed Lahouaiej Bouhlel khi công nhận y là một “chiến binh của Nhà nước Hồi giáo”. Song lời tuyên bố này vẫn cần được xem xét với sự cẩn trọng và những bằng chứng xác thực. Công tố viên trưởng Paris, Francois Molins, cho biết vụ tấn công ở Nice “tương thích” với những hành động khủng bố do nhóm chiến binh thánh chiến (jihad) thực hiện. Nhiều khả năng là chúng đã chờ tới thời điểm an ninh buông lỏng sau giải bóng đá Euro tổ chức tại Pháp, để đánh vào biểu tượng của niềm vui hưởng thụ và sự ngọt ngào: thành phố nghỉ mát ở vùng bờ biển Riviera Địa Trung Hải.
Pháp và phương Tây đang lâm vào cuộc chiến tranh bất đối xứng: kẻ thù không dùng quân đội chính quy, không hầm hào công sự, không động binh rõ ràng. Chỉ có những kẻ bất thình lình mang vũ khí, xuất hiện đâu đó trên đường phố hoặc trong các tòa nhà. Chúng trà trộn vào dân cư và bất cứ đâu cũng có thể là mặt trận: trên phố, trên xe lửa, trên máy bay. Không gian thường nhật vốn yên bình bỗng nhiên bị “nhiễm khuẩn”. Cuộc chiến diễn ra theo cách thức mà người Pháp chưa từng trải qua trong cả hai cuộc thế chiến. Pháp đã đi trễ một bước, họ bỏ qua những quyết định cho phép họ chủ động trong cuộc xung đột. Người Pháp đã được cảnh báo. Chỉ hai ngày trước vụ thảm sát, người đứng đầu cơ quan tình báo Pháp (DGSI) đã nhận định một khi hai thành trì Raqqa (Iraq) và Mosul (Syria) của IS thất thủ, các chiến binh thánh chiến sẽ phân tản ra khắp nơi, và sẽ tìm cách tiêu diệt nhiều người nhất có thể. Bước tiếp theo, như ông giải thích, sẽ là những chiếc xe gài mìn được đưa vào thành phố.
Mỗi khi nhận bất cứ tin xấu nào, người ta mới thấy mình đã bỏ qua tình huống xấu nhất và sau đó là tâm lý “mất bò mới lo làm chuồng”. Việc đề ra các tình huống xấu vốn chỉ nhằm mục đích đề phòng. Nhưng lẽ ra phải làm ngược lại, phải xem kịch bản tồi tệ nhất là điều có khả năng xảy ra cao nhất. Kể từ vụ tấn công Charlie Hebdo, mức độ bạo lực mỗi lúc một tăng lên. Những kẻ khủng bố cực đoan trên đà thắng thế sẽ tiếp tục tìm cách thọc sâu vào những điểm tử huyệt của phương Tây bằng cách nhắm vào các mục tiêu không thể đoán trước. Trở lại thời Chiến tranh Lạnh, quân đội Mỹ đã từng triệu vời những nhà lên kịch bản hàng đầu để thảo ra các kịch bản chiến tranh hạt nhân, mục đích là nghĩ đến những điều khó tưởng tượng. Sự an ninh lý tưởng luôn nằm ở việc trù tính mọi khả năng.
Sa lầy ngoại biên, bỏ quên nội thị
Vài giờ sau vụ tấn công, tổng thống Pháp François Hollande tái khẳng định việc tăng cường can thiệp quân sự của Pháp ở Syria và Iraq. Hiện diện ở Iraq từ tháng 9-2014 và Syria từ tháng 9-2015, Pháp đóng góp thứ nhì trong liên quân chống IS do Mỹ dẫn dắt. Chỉ mới ngày 13-7, Hollande tuyên bố sẽ củng cố lại sự hiện diện của Pháp ở Iraq nhằm đẩy mạnh phản công tái chiếm Mosul, “kinh đô” của vương quốc Hồi giáo tự xưng (Caliphate), sau nhiều nỗ lực thất bại. Việc tăng cường quân trên bộ sẽ làm tăng số sĩ quan huấn luyện từ 300 lên 400 ở Baghdad, củng cố lực lượng nghĩa quân người Kurd (Peshmerga) ở miền bắc Iraq giúp bứng rễ IS. Đến mùa thu, tàu sân bay Charles de Gaulle sẽ được điều tới Trung Đông cho nhiệm vụ thứ ba trong chiến dịch Chammal nhằm hỗ trợ liên quân. Đây là đợt tham gia lần cuối của tàu sân bay này trước khi nghỉ kỹ thuật 18 tháng vào đầu năm 2017 để hiện đại hóa trang thiết bị và thay hai đầu phóng hạt nhân.
Tuy nhiên, chính lòng nước Pháp lại đang là tâm điểm của hiểm họa khủng bố cực đoan, phải hứng chịu ba cuộc tấn công quy mô lớn chỉ trong 19 tháng. Có nhiều lý do cho việc này. Về mặt đối ngoại, François Hollande đã ban bố tình trạng chiến tranh giữa nước ông và IS. Pháp là quốc gia châu Âu ủng hộ mạnh mẽ nhất hoạt động quân sự nhằm chống lại nhóm chiến binh thánh chiến. Sau khi chiếm gần một phần ba lãnh thổ Iraq và Syria vào năm 2014, IS phải gánh chịu nhiều thất bại từ nửa sau năm 2015. Jean-Yves Le Drian, Bộ trưởng Quốc phòng Pháp, ngày 14-7-2016 cho hay IS đã lui về vùng đất Caliphate nơi chúng muốn thiết lập ở Levant (miền bờ biển phía đông Địa Trung Hải, gồm Syria, Lebanon, Palestine, Israel và Jordan) và đã mất 30-40% lãnh thổ. Tuy nhiên sự rút lui này dẫn đến việc tăng cường hoạt động ra “bên ngoài”. Bộ máy tuyên truyền IS đã kêu gọi các chiến binh ủng hộ Caliphate chuyển sang hành động ngay nơi chúng ở hiện tại thay vì tìm cách gia nhập lãnh thổ IS, bởi áp lực tấn công từ phía liên quân.
Một lý do khác là về mặt địa lý, Pháp dễ bị tấn công hơn Mỹ và Anh. Mỹ ở quá xa, còn Anh hưởng lợi nhờ biên giới được kiểm soát thuận tiện do là quốc đảo. Theo báo cáo của hãng tư vấn an ninh Soufan Group (Mỹ) tháng 12-2015, có khoảng 1.700 người Pháp đã sang Trung Đông gia nhập quân “cờ đen”; con số này ở Anh là 760 và Mỹ là 150. Bên cạnh những người ra đi còn là mạng lưới những người thân thích. Nhiều chiến binh IS (trong đó ít nhất 6.000 người Tunisia và 1.200 người Marốc) có mối liên hệ từ lâu với mạng lưới phong trào Salafi (cổ suý cải cách cực đoan dòng Sunni) ở Pháp qua gia đình và bạn bè. Theo số liệu của chính phủ, Pháp có từ 800 đến 5.000 chiến binh thánh chiến tiềm tàng ngụ ngay trên lãnh thổ. Chính nước Pháp cần phải dập tắt chiến tranh trên đất mình và có biện pháp ngăn ngừa hiệu quả với các cá nhân mang mối nguy khủng bố. Đó là cuộc chiến trong bóng tối, thầm lặng và cần nhất sự hiệu quả. Diễn biến vừa qua cho thấy nỗ lực của họ bất thành. Tương tự kẻ lái xe tải ở Nice, còn có quá nhiều thành phần mà cơ quan tình báo và an ninh Pháp đã không tính tới. Cuộc thảm sát tối ngày 14-7 đã diễn ra ở Nice chứ không phải ở Syria.
Các cuộc tấn công liên tiếp còn khiến nước Pháp bị chia rẽ bởi trào lưu chủ nghĩa dân tộc mới. Cứ sau mỗi vụ khủng bố, phe cực hữu lại thêm thắng thế. Họ lập luận rằng người Pháp sẽ cần phải lựa chọn giữa những điều trước nay là cấm kỵ (chống lại nền tảng tự do, siết việc đón người nhập cư) và sự tồn vong của quốc gia. Nằm trong nghị trình của phe cực hữu, câu hỏi về việc kiểm soát biên giới cũng mang tính cấp thiết. Với Marine Le Pen, chủ tịch đảng Mặt trận quốc gia, đường biên giới không chỉ có chức năng khép kín mà còn dùng để bảo vệ. Đảng cánh hữu chỉ trích chính phủ hiện tại không có cách thức kiểm soát hiệu quả với dòng người nhập cư vào Pháp; bất kể ai, kể cả kẻ khủng bố tiềm tàng, cũng có quyền tự do ra vào nước Pháp. Nỗi lo sợ dòng người nhập cư đi cùng với mối nguy khủng bố cũng nằm trong suy nghĩ của không ít người dân Anh khi họ chọn lá phiếu ra khỏi Liên minh châu Âu (Brexit) trong cuộc trưng cầu dân ý ngày 23-6 vừa qua.
Cách thức khủng bố mới
Việc dùng xe làm vũ khí tử đạo, bằng cách tự sát hay điều khiển từ xa, đã xuất hiện từ những năm 1980 ở Beirut (Lebanon). Hình thức này được nhóm vũ trang Hezbollah khởi xướng để chống lại lực lượng đóng quân Mỹ và Pháp, rồi tiếp tục được dùng trong nhiều cuộc thảm sát ở Iraq bởi một nhóm mà nay đã hóa thân thành IS. Tuy nhiên những xe “làm vũ khí” trước đây đều được gài thuốc nổ chứ không phải theo cách phóng xe điên loạn vào đám đông như ở Nice. Ý tưởng dùng xe để giết những “kẻ tà đạo” (cách IS gọi người phương Tây chống lại mình) không phải bỗng dưng mà có. Cách này từng được các lãnh đạo IS đề xuất trong những lời kêu gọi thân binh khắp thế giới. Abou Mohammed al-Adnani, người phát ngôn của tổ chức này, trong một thông điệp hồi tháng 9-2014, đã nói: “Nếu không thể đặt bom hay dùng súng, khi tìm thấy một kẻ tà đạo Pháp hay Mỹ, hãy tìm cách dùng đá nện vào đầu, lấy dao đâm hoặc dùng xe cán”.
Chỉ một kẻ tấn công, bằng một xe tải, đã lấy đi mạng sống ít nhất 84 người. Đây là mức độ “hiệu nghiệm” cao nhất của một hành động khủng bố xét về tỉ lệ số kẻ giết người và số nạn nhân. Ý tưởng này đã được các kíp tuyên truyền IS nhắc đến gần như tương tự. “Dùng một xe tải, đi đến những điểm đông người nhất, cài tốc độ cao nhất để gây ra thiệt hại lớn nhất. Nếu có thể tiếp cận súng đạn, hãy dùng chúng để hoàn tất nhiệm vụ”. Cách thức được nhắc đến năm 2010 trên Inspire, tạp chí tiếng Anh do nhóm chiến binh Hồi giáo thân al-Qaeda xuất bản trên mạng, có thể đã gợi ý Lahouel Bouhlel, kẻ cầm lái điên loạn trên con đường đi dạo ở Nice.
Vụ thảm sát bằng xe tải cho thấy khó khăn trong việc ngăn ngừa những cuộc tấn công không quy ước. Con đường phạm tội của Lahouel Bouhlel hay Amedy Coulibaly, kẻ tấn công khủng bố Paris tháng 1-2015, chứng tỏ lằn ranh hẹp giữa một kẻ phạm tội đơn thuần (thuộc trách nhiệm cảnh sát) và một tín đồ cực đoan có khả năng tấn công khủng bố (thuộc trách nhiệm tình báo quân đội). Bouhlel đã có tiền sử phạm tội, y từng lĩnh án sáu tháng tù treo vì tấn công một người đi xe mô tô vào năm ngoái, nhưng chưa từng được xem là một kẻ “thánh chiến” cực đoan hay kẻ khủng bố tiềm năng. Công tố viên François Molins cho biết Bouhlel nằm ngoài tai mắt của lực lượng an ninh cấp quốc gia lẫn địa phương. Bộ trưởng Nội vụ Bernard Cazeneuve thì thừa nhận kẻ phạm tội không nằm trong cơ sở dữ liệu của cơ quan tình báo Pháp liên quan tới những kẻ bị tình nghi cực đoan. Ngày 16-7, bà Marine Le Pen đã kêu gọi ông Cazeneuve từ chức sau trách nhiệm nặng nề để đến 250 người thiệt mạng vì khủng bố trong vòng 19 tháng. Bà chỉ trích chính phủ hiện thời vì để lực lượng cảnh sát và tình báo yếu kém, cho phép nhập cư dễ dãi và chính sách đối ngoại không khác nào “tự sát”.
Ngày 14-7, lễ Quốc khánh, là ngày trung tâm của mùa hè nước Pháp. Đại lộ Promenade des Anglais chạy dọc bờ biển là con đường đi bộ ưa thích của du khách, là bến của văn nhân, nghệ sĩ, của bất cứ ai yêu ánh nắng Địa Trung Hải. Con đường tuyệt đẹp nhìn ra Vịnh Thiên Thần giờ đây đã phủ một ký ức buồn, thành phố Nice hiện lờ mờ sau những giọt nước mắt. Kẻ thù có thể hiện diện ở bất cứ đâu, với các hình thức tấn công mới và nhằm vào những thời điểm khó ngờ. Đó là những thách thức của cuộc chiến tranh bất đối xứng mà nước Pháp đang đối mặt. Dẫu sao, cuộc sống vốn dĩ vẫn mạnh hơn nỗi sợ.
-=-=-=-=-=
Nice và mạng lưới tuyển “chiến binh thánh chiến”
Trong các nước châu Âu, Pháp là nước cung cấp chiến binh nước ngoài nhiều nhất cho IS, ước đoán khoảng 1.700 người. Hơn 100 đến từ Nice và cùng lân cận, theo Hugo Micheron, nhà nghiên cứu trường Sciences Po (Paris). Nice cùng với Lunel là hai cửa ngõ ở miền nam Pháp đưa các chiến binh tới Syria. Nhân vật trung tâm của việc tuyển quân này là Omar Omsen, 40 tuổi, dân nhập cư từ Senegal. Y chiêu dụ các thanh niên Pháp Hồi giáo từ năm 2012, địa bàn chủ yếu là cộng đồng gốc Tunisia ở Nice. Từ khi chuyển đến Syria năm 2013, y là người tuyển quân cho Mặt trận Al-Nusra, nhánh al-Qaeda ở Syria, thực hiện việc tuyên truyền bằng video trên mạng xã hội. Ở Syria, Omsen trở thành người lĩnh xướng katiba (nhóm phiến quân) của lực lượng jihad quốc tịch Pháp, nhiều người trong số này đến từ Nice. Bóng đen của Hồi giáo cực đoan đã làm nước Pháp chấn động qua các vụ tấn công đẫm máu. Marion Maréchal-Le Pen, cháu gái của Marine Le Pen, chủ tịch đảng cực hữu, đã giành được hơn 40% số phiếu ủng hộ trong vòng một đợt bầu cử vùng hồi tháng 11-2015.
An ninh lỏng lẻo trong đêm tấn công?
Vụ tấn công cho thấy sự phản ứng và phối hợp không hiệu quả của cảnh sát Pháp. Nice là thành phố có hệ thống camera giám sát dày đặc nhất nước Pháp (1.000 camera trên 342.000 cư dân). Các động thái của kẻ khủng bố đều được camera ghi lại, từ khi hắn xuống xe đạp để leo lên xe tải đến khi phóng xe điên loạn trên con đường đi bộ, suốt gần hai kilômét trước khi bị cảnh sát quốc gia bắn hạ. Câu hỏi đặt ra là khi gặp phải tình huống như ở Nice, lực lượng nào sẽ được viện tới để ngăn chặn kẻ tấn công nhanh nhất? Vào tháng 2-2016, nhằm giúp cảnh sát can thiệp hiệu quả hơn, chính phủ Pháp đã đưa ra kế hoạch trang bị súng trường (HK G36), áo chống đạn và khiên chống đạn AK, nhưng mới chỉ dành cho lực lượng tinh nhuệ. Thêm nữa, súng trường được để trong cốp xe, chứ không đặt trên xe như cảnh sát Mỹ. Christian Estrosi, chủ tịch vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur, cho biết trong 45 giây chiếc xe tại phóng với vận tốc 82 km/h, có 42 cảnh sát địa phương có mặt trên con đường đi bộ, nhưng chỉ có một nửa trong số 64 cảnh sát quốc gia mà Bộ trưởng Nội vụ thông báo sẽ điều đến. "Đó là lời nói dối từ phía nhà nước", theo lời ông.
No comments:
Post a Comment