A Lady, phim về Aung San Suu Kyi

Bài này của Đỗ Duy Hoàng. Bút lực bạn này khá dồi dào nhưng tôi đã cố gắng kiềm chế, vì theo như bạn ấy thừa nhận thì phim này không quá xuất sắc để có thể vận công thả cửa, cũng không có vấn đề gì lớn để chê bôi. Tôi đồ rằng bạn này ngày xưa có học võ, sau đó mới chuyển từ võ thuật sang đạo diễn. Bởi lẽ chỉ cần qua một bài đơn giản này thôi, có thể thấy tấn bạn này rất chắc, bất kể viết theo trường phái nào, không dễ mà đánh đổ được. Bài này nên đọc cùng với Chế độ toàn trị mới ở Miến Điện trên talawas cách đây 6 năm, liên kết ở cuối bài.

Thứ gây tha hóa không phải quyền lực mà là nỗi sợ?

Aung San Suu Kyi là một cái tên không lạ với những ai quan tâm tới các phong trào đấu tranh cho dân chủ hóa phi bạo lực trên thế giới. Cái tên ấy từng được trang trọng xướng lên trong lễ trao giảo Nobel Hòa bình tại Oslo tháng 12 năm 1991, dù chính Aung San Suu Kyi không thể tới dự do bị chính quyền quân đội Burma giam tại gia. Trong suốt hơn hai mươi năm bà chịu giam cầm, cái tên ấy vẫn đóng vai trò quan trọng trong cuộc vận động đấu tranh vì nhân quyền cho nhân dân Burma, và truyền lửa cho bất cứ ai yêu tự do trên thế giới.

Một điều không nhiều người biết, đó là đằng sau Aung San Suu Kyi, hay đúng hơn là bên cạnh, còn có một cái tên, không thu hút nhiều ánh đèn sân khấu chính trị, nhưng thiếu nó, hẳn Aung San Suu Kyi không phải là người như ta từng biết: đó là chồng bà - tiến sĩ Michael Aris, nhà Tây Tạng học người Anh, giảng viên Đại học Oxford. The Lady, bộ phim năm 2011 của Luc Besson đã hé lộ nhiều hơn về Michael Aris (David Thewlis) và tình yêu với Aung San Suu Kyi (Dương Tử Quỳnh) cùng những hy sinh mất mát của cả hai người cho một niềm tin chung vào tương lai của một dân tộc.

Aung San Suu Kyi là con một vị tướng có công trong công cuộc dành lại tự do cho Burma khỏi tay thực dân Anh năm 1947 nhưng bị ám sát 6 tháng trước ngày độc lập, khi bà mới hai tuổi. Suu Kyi từng sống ở Ấn Độ và Nepal nơi mẹ bà là đại sứ, bà tốt nghiệp Đại học Oxford ngành Triết học, chính trị và kinh tế, làm việc 3 năm cho Liên Hiệp Quốc, rồi kết hôn với Michael Aris năm 1971, có hai con trai với ông. Năm 1988, khi sự kiện đẫm máu trong lịch sử Burma – cuộc biểu tình 8888 (ngày 8 tháng 8 năm 1988) diễn ra, là lúc Suu Kyi về nước vì mẹ bà ốm nặng.

Vì cuộc trở về này, chứng kiến cuộc đàn áp biểu tình dã man của chính phủ khiến hàng nghìn người vô tội bị thiệt mạng, Suu Kyi đồng ý lãnh đạo cuộc đấu tranh đòi tự do và dân chủ cho nhân dân Burma. Bà đứng đầu đảng National league for Democracy (Liên minh quốc gia vì Dân chủ) và chủ trương đấu tranh phi bạo lực. Vẫn năm 1988, đảo chính nổ ra, quân đảo chính (junta) lên nắm quyền vẫn giữ chế độ quân đội toàn trị, đổi tên nước thành Myanmar (Nhân dân Burma và nhiều quốc gia trên thế giới không chấp nhận dùng tên này). Từ năm 1989 Aung San Suu Kyi bị giam tại nhà. Năm 1990, trong cuộc tổng tuyển cử, Đảng Dân chủ của Suu Kyi thắng 80% số ghế trong quốc hội nhưng chính quyền junta không chịu chuyển giao quyền lực và tiếp tục giam giữ bà, với vài lần gián đoạn, cho tới tận 2010.

The Lady của Luc Besson không kể lại câu chuyện cuộc đời của người phụ nữ đặc biệt này mà chỉ tập trung vào mười một năm xa nhau của Suu Kyi và Michael Aris. Nói đến Luc Besson, người ta thường nghĩ ngay đến những Subway, Nikita, Léon: the professional, Fifth Element, v.v… với những pha hành động chóng mặt và những vai nữ mạnh mẽ vượt lên số phận. Nói đến Dương Tử Quỳnh, ta khó mà không hình dung ra cô múa kiếm bay lượn trong Ngọa hổ Tàng long, hay là một “Bond girl” quyến rũ và thiện chiến như trong Tomorrow never dies.

The Lady rõ ràng là một thử thách lớn cho đạo diễn và nữ diễn viên chính, chưa nói tới việc phim chân dung luôn là một thể loại khó, nhất là nhân vật được khắc họa trong phim còn sống cùng với hầu hết các nhân chứng liên quan. Nếu nhìn theo góc độ này thì bộ phim khá thành công bởi nó không màu mè phóng đại, không bi kịch hóa sự kiện hay nhân vật, mà cố gắng kể tiết chế và chân thật câu chuyện tình nhiều đau thương và chia ly của Aung San Suu Kyi và Michael Aris trong bối cảnh lịch sử bi tráng của Burma.

David Thewlis là điểm nhấn diễn xuất của phim trong vai người chồng hơi lập dị, độ lượng và hết mình vì vợ : trong mười một năm đằng đẵng, cho tới khi ông qua đời tại Oxford vì ung thư, ông chỉ được thăm bà có 5 lần. Ngoài chăm sóc hai đứa con, ủng hộ Aung San Suu Kyi tối đa về tinh thần, vận động hành lang ở khắp nơi giúp bà, ông còn chuẩn bị hồ sơ và tìm cách để bà được đề cử giải Nobel Hòa bình danh giá, với hy vọng chính quyền quân phiệt sẽ phải buông tha bà. Xem The Lady, người xem không chỉ được biết đến những mất mát gia đình Aung San Suu Kyi chịu trong những năm tháng đằng đẵng bà bị giam cầm, mà qua diễn xuất khá tốt mặc dù trái vai của Dương Tử Quỳnh, ta được thấy một người phụ nữ nhỏ bé có nghị lực lớn hơn tất thảy đã phải trải qua đau đớn chừng nào để theo đuổi đến cùng lý tưởng vì tự do dân chủ bà tiếp nối từ cha mình.

The Lady tuy không phải là tác phẩm điện ảnh hay nhất của Luc Besson, có lẽ vì làm một phim “tĩnh” không phải thế mạnh của đạo diễn người Pháp này, nhưng phim có những giây phút thực xúc động. Chẳng phải là chạm được tới trái tim của khán giả mới làm nên giá trị lớn nhất của một bộ phim sao? Nhất là vì, The Lady không chỉ là đau đớn và chịu đựng, mà nó còn là cảm hứng về cuộc chiến tinh thần của Aung San Suu Kyi chống lại nỗi sợ: sợ mỗi khi chia xa người thân, sợ đứng trước nửa triệu người nghe mình nói, sợ khi họng súng chĩa thẳng vào mình. Và không nỗi sợ nào khuất phục nổi bà, nhất là quyền lực, bởi bà biết rõ bản chất của nó. Bà đã từng nói: “Không phải quyền lực gây tha hóa mà là nỗi sợ. Nỗi sợ mất quyền lực tha hóa những kẻ có được quyền lực trong tay và nỗi sợ bị quyền lực trừng phạt tha hóa người nằm dưới tay quyền lực.”[1]

Đỗ Duy Hoàng