Nghệ thuật sắp đặt

Đùa chứ, để tạo nên một bố cục phù phiếm và sâu sắc vừa phải cả về kích thước lẫn màu sắc như thế này, thật ra tôi chỉ cần bốc đại. Số tôi hôm nay son. Ngoài cuốn Tân ước đưa vào cho đẹp đội hình, bốn cuốn kia tôi đều mới mua. Về mặt nội dung, cả năm đều là những cuốn sách tốt nhất mà tôi có được trong địa hạt của chúng.

Đường tới thành phố của Hữu Thỉnh, thể loại trường ca, giải thưởng Hội nhà văn VN 1980. Thơ Hữu Thỉnh thuộc loại dễ thích, chẳng hạn như bài "Mùa hạ đi đâu". Có nhiều câu khác tôi nhớ, chẳng hạn "Gió không phải là roi mà vách núi phải mòn/Em không phải là chiều mà nhuộm anh đến tím" (Thơ viết ở biển). Trong Đường tới thành phố có nhiều câu giàu hình ảnh: "Có gì đó trong đốm tàn hoa cải/Cứ bay lên làm nhẹ cả người ngồi", hay "Ve vẫn kêu úp mặt vào cây/Không sương sớm để cho lòng bẫng lẫng", hay "Xiêu vẹo đỡ một hoàng hôn rách rưới", và có những câu đặc sắc: "Giọt đèn ấy bớt đi nhiều khuya khoắt/Chia bình yên cho mỗi con đường". Bài này tôi nghĩ cho vài trích đoạn vào sách giáo khoa được: dễ thuộc, và khi phân tích cứ thế mà phang, không cần phải nội công thâm hậu.

Nước Đại Nam đối diện với Pháp & Trung Hoa không phải là mới, bản tôi có là của Nxb Trẻ, in lần thứ ba năm 1999. Có hai luận án sử học mà gần đây tôi đọc là cuốn này và Người lính thuộc địa Nam kỳ của Tạ Chí Đại Trường (thực chất là bản thảo luận án). Một công trình học thuật bao giờ cũng có hệ thống, luận điểm đâu ra đấy, tài liệu tham khảo đáng tin cậy, đọc sướng ngay từ mục lục. Đọc sách sử phải lưu ý một điểm là lúc nào cũng phải cảnh giác, viết càng hấp dẫn, lôi cuốn, càng phải cảnh giác, vì khoảng cách giữa cái khả tin và chém gió nhiều khi không nhận biết được. Người có thẩm quyền viết bao giờ cũng khác một quý ông quý bà ất ơ nào đó thừa nhiệt tình nhưng thiếu bài bản. Gần đây có cuốn Dấu xưa của Mathilde Tuyết Trần theo tôi là không có giá trị nhiều về sử liệu. Tôi nhớ trước đây có đọc một bài của bà này về TCS trên talawas, viết rất lâm li hồng tuyết dù bà mới chỉ gặp ông í đúng một lần.

Có nhiều lý do khiến tôi ác cảm với sách của Trần Trọng Kim, đầu bảng là Một cơn gió bụi, sau đó là Việt Nam sử lược. Ông này viết rất lôi cuốn, dễ hiểu và thuyết phục (tức là dễ khiến người ta tin theo). Viết sử như viết văn dễ dẫn đến nhiều chỗ võ đoán, chém bừa. Cuốn của Tsuboi viết cũng rất hấp dẫn, tôi chưa đọc kỹ nhưng đó là một lý do khiến mình phải cảnh giác ngay từ đầu. Một cuốn sách sử có thể tiêm nhiễm một đánh giá sai lầm nào đó vào đầu một thế hệ như chơi. Hai là, Trần Trọng Kim có nhiều chỗ không hoàn toàn dựa vào tài liệu nguồn mà cứ coi như mình là người chép sử chính thống. Đến lượt sách của ông í trở thành tài liệu nguồn thì không thể tin được. Chẳng đành như Tạ Chí Đại Trường luôn thể hiện những gì ông ấy viết là quan điểm riêng của mình, chẳng hạn khi viết về ẩn ức "gác thù nhà" của Trần Hưng Đạo. Một đại diện của trường phái "phán như đúng rồi" là bác Trần Gia Phụng (có bài "Chiêm Thành: Tiêu diệt hay thu hút và hội nhập"). Gần đây có người giới thiệu với tôi Phạm Văn Sơn, có cuốn Việt sử toàn thư và bộ Việt sử tân biên 7 quyển. Bác này không được giới nghiên cứu và dân chơi sách xưa đánh giá cao. Nhưng nói gì thì nói, phải tự mình đọc mới tin được.