Melbourne, City of Literature (1)

Creative Cities Network là một chương trình của UNESCO nhằm thúc đẩy tính đa dạng và sự giao lưu văn hóa giữa các thành phố trên thế giới bằng việc công nhận những danh hiệu City of Music, City of Film, City of Folk art, vân vân và vê vê. Danh sách chi tiết xem ở đây. Năm 2004, Edinburgh (Scotland) trở thành City of Literature đầu tiên; sau đó năm 2008 lần lượt Melbourne và Iowa góp mặt vào danh sách này. Edinburgh nổi tiếng trong thời kì Khai sáng vào thế kỉ 18 với Adam Smith và David Hume; sang cận đại thì có Conan Doyle và hiện đại là J. K. Rowling. Iowa City thì có Writer's Workshop dạy creative writing danh tiếng nhất thế giới với những alumni như Flannery O'Connor, Michael Cunningham và John Irving; gần gũi hơn thì có Aimee Phan, Nam Le và  Phan Triều Hải, người vừa dịch cuốn A Moveable Feast (Hội hè miên man) của Hemingway sang tiếng Việt.

Vậy còn Melbourne có gì?

Thời kì khám phá ra vàng vào những năm 1850 kéo theo sự thịnh vượng nhanh chóng của vùng thuộc địa sơ khai Victoria và dòng người ngày một đông đổ xô đi tìm vàng, hay đơn giản là đi tìm một miền đất mới đầy hứa hẹn. Trong số những người "xê dịch" đó có Mark Twain đáng kính. Hai tiểu thuyết gia Thomas Browne và Marcus Clarke, và nhà thơ Henry Kendall từng sống ở Melbourne vào thế kỉ 19 và viết những tác phẩm về giai đoạn xác lập thuộc địa này. Gần hơn một chút thì có C.J. Dennis với trường ca u mặc The Sentimental Bloke. Giai đoạn sau WWI có Lesbia Harford, đến Henry Handel Richardson trước WWII, người có ảnh hưởng lớn đến Frank Hardy (có Power Without Glory) và Martin Boyd (có Lucinda Brayford) trong việc miêu tả các xung đột tầng lớp và văn hóa.

Sự chuyển dịch văn hóa xã hội tạo ra bởi WWII cũng gây ảnh hưởng sâu sắc đến thành phố này như công cuộc đào vàng trước đó một thế kỉ. Bên cạnh nền văn hóa Anglo-Celtic thịnh trị trước đó là những tiếng nói mới từ làn sóng dân nhập cư người Do Thái, Hy Lạp, ý và sau đó là những vùng châu Á và Trung Đông khác. Đây chính là một trường hợp của việc tiếp nhận đa dạng văn hóa. Sự mở cửa mạnh mẽ ra thế giới bên ngoài đã đặt ra những tiêu chuẩn đánh giá mới về văn chương. Văn chương không chỉ đơn thuần là tiểu thuyết, thi ca, kịch nghệ, một thứ "high art" dành cho tầng lớp elite. Cái ranh giới giữa hư cấu và lịch sử, giữa hư cấu và tự truyện, giữa nghệ thuật cao cấp (high art) và nghệ thuật đại chúng (popular) cũng bị nhòa đi trong giai đoạn này. Chẳng nói đâu xa, những cuộc tranh luận Duy vật hay duy tâm và Nghệ thuật vị nghệ thuật hay nghệ thuật vị nhân sinh vào thập niên 1930 cũng là một liên tưởng thú vị.

(còn tiếp)