Đôi Chút Về Hợp Âm

Hợp âm là gì? "Hợp âm là sự chồng chất của những quãng ba" - Thầy mình vẫn hay nói thế.

- Thường một bài nhạc sẽ có một hợp âm chủ, hợp âm chủ thì có hai loại là trưởng và thứ, tùy vào hợp âm chủ là gì mà sẽ có những hợp âm phụ khác nhau.
- Hợp âm chủ là gì tùy thuộc thăng/giảm của bài nhac. Có bài không thăng không giảm, có bài 1-2-3-4-5-6-7 thăng/giảm, không có 8 thăng/giảm trở lên. Không có vừa thăng vừa giảm.

- Thăng giảm cũng có quy củ trật tự của nó. Thứ tự thăng luôn luôn là FCGDAEB. Nếu một thăng thì sẽ là F thôi, hai thăng thì FC, ba thăng sẽ là FCG, vân vân. Thế có cái công thức gì trong cái trật tự FCGDAEB đó không? Có. Nếu để ý thì sẽ thấy C là quãng 5 của F (tức đếm F-G-A-B-C), G cũng là quãng năm C, và cứ thế tiếp tục.

- Giảm, hay còn gọi là giáng, cũng tương tự. Thứ tự giảm là BEADGCF và thay vì quãng 5, đây lại là quãng 4 (E là quãng 4 của B và vân vân).

- Thăng giảm và hợp âm được sử dùng qua lại cho nhau. Giả sử cần ghi một bài nhạc ra, nếu nghe qua thấy hợp âm chủ là C hoặc Am thì sẽ biết là bài này sẽ không thăng giảm, nên sẽ có cái hướng đi trong việc ghi lại bài nhạc. Ngược lại, nếu biết bài đó thăng giảm như thế nào, thì biết ngay là hợp âm chủ là gì, và nếu có kinh nghiệm rồi thì sẽ biết ngay những hợp âm thường xài với hợp âm chủ đó là gì và cứ thế mà quăng vào thôi.

- Thế làm sao để biết nó thăng giảm thế nào khi mới nghe qua một bài nhạc để mà soạn hợp âm? Nếu có khả năng nghe rồi nhận ra ngay thì không nói gì rồi nhưng nếu không thì thì tất nhiên là phải nghe rồi dò ra nốt. Tốt nhất là dò sơ qua nốt của một vòng, tức là bay lang thang một hồi và đáp cánh ở hợp âm chủ. Sau khi dò nốt thì sẽ biết nốt nào thăng giảm, rồi mình ướm với cái trật tự thăng giảm để xem bài nhạc đó mấy thăng mấy giảm.

- Thế tại sao lại là quãng 5 cho thăng và 4 cho giảm, và tại sao nhất thiết phải bắt đầu bằng F và B? Nói thật là mình không rõ. Cái đó như định đề rồi.

- Rồi rồi. Xong thăng giảm rồi sao nữa? Làm sao để biết hợp âm nào là hợp âm chủ. Muốn biết điều đó, thì lấy cái nốt thăng/giảm cuối - ví dụ 3 thăng là FCG thì lấy G - và cộng 1 quãng để lấy hợp âm chủ trưởng và trừ nếu muốn lấy hợp âm chủ thứ. Tức là trong trường hợp ba thăng thì nếu hợp âm chủ là trưởng thì sẽ là A và thứ thì sẽ là Bm.
- Trong trường hợp là giảm thì cũng lấy cái nốt giảm cuối và cộng 2 quãng để lấy hợp âm thứ và cộng 4 quãng để lấy hợp trưởng. Ví dụ một giảm, tức B, thì hợp âm chủ trưởng sẽ là F và hợp âm chủ thứ sẽ là Dm.

- Ừ ừ. Được rồi. Hợp âm với chả hợp ẻo. Thế cuối cùng hợp âm là gì? Như thầy mình hay định nghĩa, "Hợp âm là sự chồng chất của những quã ba". Duyệt lại xem đúng không. Hợp âm Am bao gồm ACE - C là quãng 3 của A, E là quãng 3 của C. Hợp âm B bao gồm BD#F# - khi nói đến quãng thì mình chỉ quan tâm đến nốt, không quan tâm đến thăng giảm, D là quãng 3 của B, F là quãng 3 của D.

- Ok. Thế giờ biết hợp âm chủ là gì rồi, sao biết hợp âm phụ. Nói chung, cách đặt hợp âm rất đa dạng, nhưng đa số vẫn phải có quy cách, chúng ta chỉ phá cách trong chốc lát để gây ấn tượng chứ không phá cách từ đầu đến cuối, như thế thì trở thành lố bịch. Thường, trong một bài, người ta rất ít khi đánh hợp âm quãng hai của hợp âm chủ. Ví dụ như đánh bài hợp âm chủ là C thì ít khi bao giờ thấy nó chêm con hợp âm B vào đó cả. Mà đánh nhiều nhất là quãng 3, 5 và 7 của nốt/hợp âm chủ. Quãng 5 là thường để dứt câu, ví dụ trong trường hợp này đang xài hợp âm chủ C thì quãng năm là G - người ta hay đánh G7 rồi quay trởi lại C. Tất nhiên là còn nhiều thứ về cách chọn hợp âm, nhưng mình sẽ không đi sâu vào vấn đề này trong bài viết này.

- Thế biết đánh cái nào trưởng cái nào thứ? Tại sao khi hợp âm chủ là C thì lại đánh G mà không G# hay Gb hay Gm? Vẫn có thể đánh chúng, nếu hợp lý. Nhưng cái lô-gíc là thế này: hợp âm chủ là C tức không có thăng không có giảm! (không thăng không giảm thì hợp âm chủ là C hoặc Am), không thăng không giảm thì các nốt trong các hợp âm sử dụng cũng không nên thẳng giảm, vì thế ít xài G# hoặc Gb. Xét lại thì G bao gồm GBD, đúng không thăng giảm gì cả. G7 thì thêm vào quãng 7 của G (nói chính xác là nốt thấp hơn G một cung tức là F) thì cũng thành GBDF. Tổng quát lại là, nếu bài nhạc thăng giảm thế nào, thì trong cấu trúc các hợp âm mình xài cũng nên thăng giảm như thế.

- Làm sao biết được hợp âm nó thăng giảm thế nào, hay nói cách khác là làm sao biết được câu trúc của một hơp nó như thế nào khi nhìn vào tên và ngược lại? Câu trả lời nằm trong bảng sau:

Cái bảng này mình chưa hoàn chỉnh, nhưng mang một số ... có thể gọi là thông tin hữu dụng, mà mình ghi ra để sử dụng.

Bảng Hợp Âm

(Những điều ghi trên, một số mình được học, một số thì hoàn toàn là kinh nghiệm cá nhân nên, như người ta hay nói, hãy sử dụng một cách có chọn lọc)