Khi người ta trẻ

Lời khuyên lớn nhất tôi từng nhận được là từ một người bán sách: Còn trẻ, nhồi được cái gì thì nhồi. Nghe có vẻ phồn thực, nhưng nhiều khi quay đi quay lại đã thấy mình on the wrong track, mà thời gian thì bất khả níu kéo. Chuyện nhồi có lẽ để dành cho một bài khác. Còn bài này, mở rộng phạm vi đấu tranh, tôi muốn thử đi tìm các chiều kích của sự trẻ.

Trẻ là một từ khiến nhiều người mẫn cảm. Có cả tác dụng xuôi và tác dụng ngược. Có chị gân cổ đặt ra tiêu chí rằng trẻ là phải từ ba mươi lăm tuổi trở xuống vì đó là hạn chót của một thiên tư phát lộ. Quá băm lăm tuổi mà chưa có tác phẩm để đời coi như không có duyên với văn giới. Bác nào ở  gần cận này muốn chuyển sang làm thi sĩ hay văn sĩ nên lưu ý. Tiêu chuẩn này dù sao cũng quá khắt khe và nghiệt ngã; có lẽ nên nới lên bốn hay năm sọi cho hợp tình dư luận vì thực tình ai cũng muốn làm "người viết trẻ". Gần đây phạm vi mẫn cảm này lan đến tận Tuyên Quang miền gái đẹp. Mẫn cảm là các bác lớn; còn các bạn trẻ nhìn nhau bằng ánh mắt ngây thơ ngập tràn trìu mến. Đấy là xuôi. Còn tác dụng ngược là khi người ta nhìn người trẻ với ánh mắt phải kiểm định chất lượng, hay tệ hại hơn, với ánh mắt sẵn sàng lượng thứ và điệu cười nửa miệng.

Còn tại sao lại lấy mốc ba lăm, hay đúng hơn, tại sao con số ba lăm lại phổ biến trong dân gian đến thế, thì có nhiều giai thoại. Một cách lý giải là Tôn Tử khi thiết kế Tam thập lục kế chỉ nghĩ được đến chước ba lăm, thêm Tẩu vi thượng sách vào cho đủ chín nút. Gọi nôm na là "bùng". Đến cái mốc này người ta hay bùng lắm. Nên mới có bác từng phát biểu là chỉ tin tưởng những dịch giả tuổi từ ba lăm đổ xuống.

Tất nhiên cái mốc ấy chỉ là tương đối, thậm chí còn vô căn cứ rành rành. Riêng trong địa hạt văn học thì chẳng có cái ngưỡng hay tiêu chuẩn nào quy ra cụ thể thành con số được hết. Một madame Hạnh với những câu văn trong trẻo và nắn nót trong Cô bé nhìn mưa vẫn có thể được gọi là trẻ lắm chứ? Bác Dương Tường tóc bạc phơ lên trình diễn thơ trẻ năm nào ai bảo là không trẻ trung sôi nổi? Phạm Công Thiện hay Thanh Tâm Tuyền năm hai mươi tuổi mà gọi là trẻ được ư? Lúc nào cũng vật vã tuổi hai mươi với cả nghiệt ngã tuổi băm mươi thì trẻ thế đíu nào được? Còn trẻ, là còn lắng lọc được, còn hồng môi đỏ má, còn lặng lẽ nhìn mưa, còn lưa thưa nhung nhớ. Xuân Quỳnh trẻ mãi. GM trẻ mãi. Bravo! (Tạm thời không nghĩ được ai nên lấy tạm GM ra làm bia đỡ đạn.)

Thế nên, cũng chẳng có gì khó hiểu khi nhiều bác còn ở trong biên độ bủa vây của phù phiếm, được tíu tít mời đi phù phiếm, lại lặng lẽ chẳng ham hố gì, nghe đâu luyện Quỳ hoa bảo điển sắp thành Bất bại tới nơi rồi. Tôi chỉ buồn cười khi nghĩ đến cảnh siêu nhân sắp sửa đi cứu thế giới thì lại nháy mắt và mỉm cười nửa miệng, khẽ bảo: Bùng đê.